هنر رزمآوري سونتزو
«هنر رزمآوري» اثر سونتزو بزرگترين اثر نظامي باستاني چين محسوب ميشود که در جهان تاثيرات گستردهاي دارد. تاکتيکهاي جنگي و افکار فلسفي تشريح شده دراين اثر در ابعاد نظامي، سياسي و افتصادي مورد کاربرد عمومي قرار گرفته است. «هنر رزمآوري» سونتزو در 2500سال پيش به صورت کتاب درآمد. اين کتاب اولين اثر نظامي جهان است و در مقايسه با «تئوري جنگ» به قلم کلاوس ويتز اولين (اثر نظامي اروپائي 2300 سال) پيشتر تهيه شده است. سونتزو کارشناس بزرگ فن لشگرکشي و تدابير جنگي سلسلههاي بهار و پائيز چين (770-476 ق.م) موسوم به حکيم نظامي است. زماني سونتزو، براي دوري از آتش جنگ به کشور «وو» فرار کرد. پادشاه کشور «وو» از استعداد سونتزو بسيار قدرداني و وي را ژنرال خود کرد، سپس سونتزو با يک ارتش سيهزار نفري بر ارتش کشور «چو» با 200 هزار سرباز غلبه کرد و کشورهاي مختلف وقت را به لرزه انداخت. سونتزو تجربيات جنگهاي سلسلههاي بهار و پائيز و قبل از آن را جمعبندي کرد و «هنر رزمآوري» را نگاشت. وي در اين کتاب سلسله قوانين نظامي و سيستم کامل تئوري نظامي را مطرح کرد.
هنر رزمآوري با بيش از 6 هزار هيروگليف به 13 فصل تقسيم ميشود و هر فصل يک نظريه اصلي دارد. براي نمونه، در فصل «فريب« علل برپائي جنگ و روابط جنگ با سياست و اقتصاد عميقاً تشريح شده است. سونتزو در اين فصل اظهار داشت: نتيجه جنگ منوط به 5 عامل اساسي يعني سياست، آب و هوا؛ موقعيت جغرافيائي؛ فرماندگان ارتش و قانونيت است؛ عامل سياسي مهمتر از ديگر عوامل است. در فصل «جنگيدن» چگونگي انجام جنگ و در فصل «تدابير حمله» چگونگي حمله به دشمن تشريح شده است. سونتزو طرفدار آن بود که تا حد امکان و با بهاي هرچه کمتر، به پيروزيهاي هرچه بزرگتر دست يابد، براي رسيدن به اين هدف وي بر حيلههاي جنگي تاکيد ميکرد، وي خاطر نشان ساخت: بهترين حيله براي کسب پيروزي اقدامات سياسي بوده و شيوه ديپلماتيک بعد از آن است، توسل به زور و حمله به شهر تدابير بد واجتنابناپذير محسوب ميشود.
در کتاب هنر رزمآوري سونتزو نظرهاي فلسفي ارزشمندي گنجانده شده است، براي نمونه، وي گفته است: اگرخود و دشمنان را بشناسيد، خوب نبرد ميکنيد و شکست نميخوريد. اين حرف زبانزد عامه چينيها شده است. در اين کتاب نظرهاي ديالکتيکي فراواني پيدا ميشود. سونتزو سلسله تضادهاي مربوط به جنگ از قبيل دشمن و خود، مهمان و ميزبان، کم و زياد؛ قوي و ضعيف؛حمله و دفاع، پيروزي و شکست، سود و ضرر و شرايط تغيير آنها را آشکار و براساس تحقيقات اين تضادها راهبرد و تاکتيکهاي جنگي را عنوان کرده است. نظرهاي ديالکتيکي اين کتاب در تاريخ توسعه فلسفه چين جايگاه مهمي دارد. تدابير جنگي که در هنر رزمآوري سونتزو توصيف شده، مورد کاربرد عمومي فرمانداران نظامي چيني و خارجي زمانهاي مختلف قرار گرفته و در قلمرو تئوري نظامي جهاني تاثيرات گستردهاي برجاي گذاشته است.
اين کتاب به 29 زبان از جمله انگليسي، روسي، آلماني و ژاپني ترجمه شده و در سراسر جهان چند هزار نسخه آن چاپ گرديده است. دانشکدههاي نظامي برخي ازکشورها اين کتاب را تدريس ميکنند. گفته ميشود که در دوران جنگ خليج فارس در سال 1991، ژنرالهاي آمريكايي براساس قوانين كتاب هنر رزمآوري جنگ را هدايت نموده و از انديشههاي نظامي سونتزو استفاده ميکردند. هنر رزمآوري سونتزو در ابعاد اجتماعي و تجاري و ورزشي نيز مورد کاربرد عمومي قرار گرفته است. بسياري از مديران، تاجران و مربيان در شركتها، امور بازاري و رويدادهاي ورزشي از انديشههاي سونتزو استفاده کردهاند.