استفاده از تردميل در منزل

ضرورت ورزش را به‌عنوان جزئي از وجود انسان نمي‌توان انكار كرد، چون عضلات انسان يا ورزش رشد كرده و در اين صورت كمتر دچار آسيب مي‌شود. اگر قصد کنترل وزن, بدن‌سازي و يا ارتقاء سلامتي‌تان را داريد، پياده‌روي و دويدن بهترين کار است. (البته در فضاي باز بهتر است). اين ورزش‌ها نياز به تجهيزات خاصي نداشته و هيچ استعداد خاصي را نيز نمي‌طلبند. اما مشکل اينجا است که راه رفتن يا دويدن تقريبا کاري نشدني است. زيرا:

1)   در حال حاضر و با وضعيت موجود شهر‌نشيني، امكان استفاده از مجموعه‌هاي ورزشي بيرون از منزل براي همه وجود ندارد و خيلي از افراد در اين زمينه با محدوديت مواجه هستند.

2)      ورزش بدون همراه اصلاً دل‌چسب نيست و حتماً بايد يکي دو نفر را هم با خود همراه کنيم.

3)   اغلب شرايط آب و هوايي در فصول مختلف سال اجازه ورزش در هواي باز را نمي‌دهد. روزهاي باراني, برفي, گرم و سرد سال زياد هستند.

4)      پياده‌روي در کوچه و خيابان, چندان امن به نظر نمي‌رسد.

5)   محدوديت‌هاي زيادي براي ورزش بانوان (حتي در سالن‌هاي ورزشي) وجود دارد و خانم‌ها براي ورزش از فضاي سبز و پارک‌ها سهم بسيار ناچيزي دارند.

يکي از تجهيزات ورزشي که مي‌تواند سلامتي شما را تضمين کند دستگاه تردميل است، که انجام ورزش‌هاي هوازي را بسيار آسان و راحت مي‌کند.  با استفاده از تردميل مي‌توانيد در هر ساعت از شبانه روز، در منزل خودتان ورزش کنيد و از يک تمرين ورزشي آسان لذت ببريد.

 

 

 

راه‌رفتن و دويدن كاري است كه ما مي‌توانيم انجام دهيم، اما اكثر اوقات براي انجام دادن آن‌ها به اندازه كافي انگيزه نداريم. اغلب گرفتار کارهاي روزمره شده و ورزش را فراموش مي‌کنيم. يا حداکثر پس از چند دقيقه خسته شده و به دنبال کارهاي خود مي‌رويم!

تردميل‌ ابزاري ورزشي است كه براي راه رفتن، دوي آهسته و دوي سريع در فضاي منزل ساخته شده، و امکانات جالب ديگري از قبيل نمايشگر ضربان قلب, مسافت طي‌شده و ميزان کالري سوزانده شده نيز در آنها وجود دارد. ويژگي مهم تردميل در اين است که ما را مجبور به حرکت مي‌کند, آن‌هم با يک نامه‌ريزي علمي. اگر هم کوتاهي کنيم, تسمه آن ما را به بيرون هدايت مي‌کند!

 

نکات مهم در رابطه با خريد تردميل:

1)   قدرت موتور تردميل بايد متناسب با وزن استفاده كنندگان باشد، چون خيلي از افراد دستگاهي با قدرت موتور پايين انتخاب مي‌كنند كه با فشار وارد آمده، دستگاه خراب و فرسوده مي‌شود.

2)   اگر شما يك ورزشكار حرفه‌اي نيستيد، اصلاً نيازي نيست براي شيب خودكار پول اضافي بدهيد. شيب كاربرد چنداني براي شما ندارد. ضمن اين‌كه استفاده نادرست از آن مي‌تواند منجر به آسيب‌هاي جدي زانو شود.

3)   افرادي كه دچار بيماري‌هاي قلبي‌-‌ عروقي هستند حتما بايد دستگاهي مجهز به سيستم كنترل ضربان قلب (HRC) كه بر روي سينه بسته مي‌شوند، خريداري كنند.

4)   متأسفانه نوع درجه يك اين وسايل ارزان نيست و همين باعث مي‌شود بسياري به سمت وسايل غيراستاندارد بروند. البته اگر بودجه شما براي اين كار كافي نيست، مي‌توانيد سراغ كاركرده آنها هم برويد. چون بسياري پس از خريدن آن انگيزه كافي براي كاركردن نداشته و بعداز مدتي كنار مي‌گذارند. بهتر است تردميلي بخريد كه هنوز گارانتي‌اش تمام نشده باشد.

5)      نصب و راه‌اندازي و کار کردن با تردميل بسيار راحت و آسان است.

6)      تردميل‌هاي با دکمه فشاري بسيار بهتر هستند چون شما مي‌توانيد به راحتي در حين انجام ورزش، آن را تنظيم کنيد. مدلي را انتخاب کنيد که صفحه نمايشگرش بزرگ باشد تا خواندن سرعت، شيب، زمان و مسافت را آسان‌تر شود.

7)   گارانتي دستگاه نيز يکي از گزينه‌هاي مهم مي‌باشد. دستگاه‌هاي خوب حداقل 5/2 سال ضمانت موتور و تسمه و 5 سال ضمانت مونيتور و ساير قطعات را دارند.

 

نکات مهم در رابطه با استفاده از تردميل:

1)   بايد بدانيم كه با چه سرعتي روي اين دستگاه راه برويم يا بدويم؟ چه شيبي را رعايت كنيم؟ چه زماني براي انجام اين ورزش در شبانه‌روز مناسب است؟ فراموش نكنيد بسياري از افرادي كه براي كاهش وزن به‌دنبال استفاده از اين دستگاه مي‌روند، افراد چاق و مسن مي‌باشند كه اغلب داراي مشكلات مفصلي هستند. چنين افرادي وقتي بدون برنامه از تردميل استفاده مي‌كنند، عوارض آنها چند‌برابر مي‌شود.

2)   بهترين زمان براي انجام اين ورزش 2 ساعت قبل از غذا خوردن است. در اين مدت از هيچ‌گونه ماده كافئين‌دار (مانند چاي و قهوه) نبايد استفاده شود، چون اين مواد ضربان قلب را بالا مي‌برند.

3)      لباس فرد بايد نخي آزاد، و مناسب باشد. در غيراين صورت تهويه پوستي درست انجام نمي‌گيرد.

4)      دماي اتاق بايد مناسب بوده و فضاي اتاق داراي تهويه خوب و غني از اكسيژن باشد.

5)      براي بهبود اکسيژناسيون, حرف زدن, آدامس جويدن, خوردن و آشاميدن در حين ورزش ممنوع است.

6)      مراقب باشيد با پاشنه ندويد. براي دويدن بهتر مي‌توانيد از کفش سبک با کفي نرم استفاده کنيد.

7)   آب ولرم را با عسل (به نسبت 5 درصد) و کمي آب‌ليمو يا آب پرتقال مخلوط کرده و قبل, حين و بعد از تمرين اندک‌اندک ميل کنيد. مقدار آن بسته به فصل سال و ميزان تعرق بدن‌تان از يک‌چهارم ليتر تا يک‌ونيم ليتر مي‌باشد.

8)      تأکيد مي‌گردد بلافاصله پس از دويدن و گرم شدن بدن, اقدام به نرمش‌هاي کششي و يوگا کنيد. ورزش با کشش مزاياي بسياري دارد.

9)   نوشيدن آب‌ميوه‌هاي طبيعي (مانند آب‌سيب, آب انگور, آب پرتقال و آب هويج) و هيدروکربورات‌هايي مانند کشمش, خرما و انجير, بلافاصله بعد از تمرين, در کاهش اسيدوز بدن و افزايش سرعت ريکاوري عضلات نقش زيادي دارند. به ياد داشته باشيد که هيچ‌کدام از اين‌ها چاق‌کننده نبوده و براي بيماران ديابتي نيز مفيد هستند. اکيداً از مصرف سانديس, نوشابه‌ها و آب‌ميوه‌هاي مصنوعي خودداري کنيد.

10)  اگر براي كاهش وزن، افزايش نفس، بهبود سيستم قلبي‌عروقي و استقامت، ورزش مي‌كنيد بايد تنها در سيستم هوازي فعاليت كنيد. سيستم هوازي تنها راه تندرستي و سلامتي است. درحالي‌كه ورزش‌هاي غيرهوازي عوارض سنگين و مخربي دارند. اين سيستم سه ويژگي مهم دارد:

1)      حداقل 30 دقيقه با ريتمي منظم طول بكشد. در اين مدت توقف مجاز نمي‌باشد.

2)      عضلات بزرگ بدن مانند (عضلات ران و باسن) در آن دخالت داشته باشند. (مانند دوچرخه‌سواري و دويدن)

3)   تنفس فرد به شماره نيفتد. به اين معني كه در اكسيژن‌رساني اخلال ايجاد نشده تا بدن به‌صورت هوازي اقدام به سوزاندن چربي‌ها كند.

11)  برنامه‌هاي تردميل بسيار مفيد و علمي هستند, در آنها مدت زمان گرم‌کردن اوليه و سرد کردن پايان تمرين, رعايت شده است. حجم تمرين نيز اغلب به‌صورت پيش‌فرض 30 دقيقه است که حداقل زمان براي ورزش هوازي محسوب مي‌شود. شدت تمرين را نيز مي‌توان براساس توانايي شخص تنظيم کرد. به اين ترتيب با يک برنامه صحيح ورزش خواهيد کرد. به شرطي كه شدت آن را زيادتر از حدّ تحمل خود نكنيد.

     

12)  شرط اساسي در تمرين، كنترل تنفس و ضربان قلب است. شدت تمرين هوازي بايد به‌گونه‌اي باشد كه بدن وارد آستانه لاكتيك نشده و خون‌رساني به مغز، كبد و اعضاي حياتي بدن كاهش نيابد. در اين صورت سيستم قلبي‌عروقي، استخوان‌بندي و مفاصل، عضلات و تاندون‌ها، مغز و اعصاب و غدد بدن فعال‌تر شده و موجب نشاط و سلامتي انسان مي‌گردد.

13)  اغلب افراد از اصول تمرين مطلع نبوده و متأسفانه مربيان بدن‌سازي نيز دانش چنداني را به آنها نمي‌دهند. بسيار ديده مي‌شود كه اشخاصي با ايمان و پشتكار زياد، اقدام به ورزش غلط و حتي مخرب مي‌كنند. صبح ناشتا هنوز چشمان‌شان باز نشده روي تردميل پريده و با حداكثر سرعت ممكن به مدت يك‌ساعت و يا بيش‌تر مي‌دوند.

۱۴) نتايج تحقيقات دانشمندان دانشگاه آريستوتل يونان حاکي است، فعاليت‌هاي ورزشي که با شدت کمتري انجام مي‌شوند در کاهش وزن تاثير بيشتري دارند. به گزارش رويترز، اين دانشمندان با مطالعه بر روي 14 زن داراي وزن طبيعي و اضافه وزن و مقايسه تاثير راه رفتن با سرعت ملايم بر روي تردميل هفته‌اي 4 بار با راه رفتن با سرعت بيشتر در همين مدت، دريافتند، وزن کساني که به طور ملايم به انجام اين فعاليت ورزشي مي‌پردازند، پس از 3 ماه به طور ميانگين 3 کيلو و 171 گرم کاهش مي‌يابد اين در حالي است که وزن کساني که به انجام فعاليت ورزشي شديدتر مي‌پردازند، 1 کيلو و 812 گرم کاهش مي‌يابد.‌ (سلامت ايران)

۱۵)   متأسفانه بسياري از افراد خيلي زود خسته مي‌شوند چون اصول صحيح ورزش را نمي‌دانند. به همين دليل اين دستگاه در منزل بسياري از افراد در گوشه‌اي خاك مي‌خورد يا تبديل به چوب‌لباسي شده است.

۱۶) حركت روي تردميل با راه رفتن روي زمين متفاوت است. چون تسمه زير پاي فرد در حال حركت است. اگر سرعت حركت تسمه تردميل بيش‌از توان حركتي فرد باشد, در حقيقت تردميل فرد را مي‌دواند و وادار به برداشتن گام‌هاي بلند مي‌نمايد که اين ناهماهنگي، در زانوي فرد شوك ايجاد مي‌کند. پس هنگام دويدن روي اين دستگاه بايد مراقب باشيد تا سرعت دستگاه, بيش‌از توان شما نشود تا زانوي‌تان آسيب نبيند.

۱۷) استفاده از تردميل براي كودكان به هيچ وجه توصيه نمي‌شود چون آنها مهارت حركتي لازم را ندارند و ممكن است سبب سقوط و آسيب‌ديدگي‌شان گردد.

۱۸)  قبل از شروع حرکت تسمه, روي آن نايستيد. چون براي استارت اوليه فشار زيادي به موتور وارد مي‌شود. ابتدا پاهاي خود را روي کناره‌هاي تردميل بگذاريد و پس از شروع حرکت تسمه, روي آن راه برويد تا موتور دستگاه‌تان سال‌ها براي شما کار کند.

۱۹)  در حين تمرين, لزومي ندارد که دستان خود را به دسته‌هاي تردميل بگيريد. بهتر است دستان خود را آزادانه حرکت دهيد تا ضمن افزايش هماهنگي و تعادل حرکت, به تنفس بهتر خود نيز کمک کرده باشيد. تنها زماني که مي‌خواهيد ضربان قلب خود را چک کنيد, دست خود را روي سنسورهاي ضربان قلب که روي دسته‌ها قرار دارند, بگيريد و براي کسب نتيجه دقيق‌تر, کف دست خود را حداقل 30 ثانيه به سنسورها بفشاريد. البته دقت HRC كه بر روي سينه بسته مي‌شود و ضربان قلب را مستقيماً حس کرده و به تردميل ارسال مي‌کند, بيش‌تر از سنسور دسته‌ها مي‌باشد.

۲۰) در آخر به ياد داشته باشيد كه ورزش در منزل با تردميل به‌هيچ وجه قابل مقايسه با ورزش در باشگاه و يادگيري مهارت‌هاي ورزشي نيست! البته استفاده از تردميل براي من مفيد است! چون به دليل سرکشي و اداره کلاس شلوغي که دارم, زمان تمرين در کلاس واقعاً براي من محدود است, براي تکميل تمرينات و افزايش آمادگي خودم نياز به کار در خارج از ساعات کلاس دارم. (اين هم از مزاياي مربي شدن است!!!)

 

كاهش موضعي چربي، حقيقت يا ادعا؟

در دهه اخير نسبت محيط كمر به باسن، به‌عنوان يكي از روش‌هاي سنجش تناسب بدن و سلامتي مطرح شده و بعد از درصد چربي، به‌عنوان دومين شاخص چاقي پذيرفته شده است. مطالعات بسياري نشان داده‌اند كه داشتن نسبت بالاي 95/0 براي مردان و 80/0 براي زنان، احتمال بروز گرفتگي شريان قلب، فشار خون، چربي خون، مرض قند، سكته مغزي و سرطان را افزايش مي‌دهد كه اين امر ناشي از افزايش ذخاير چربي در شكم و احشاء داخلي مي‌باشد.

 

توزيع چربي در نواحي بدن انتخابي نبوده و به عوامل جنسيت، وراثت و هورموني بستگي دارد. به‌طور كلي تجمع و ذخيره چربي در مردان بيش‌تر در ناحيه شكمي است كه به آن چاقي سيبي شكل (Android obesity) گفته مي‌شود. درحالي‌كه در زنان ذخيره چربي بيش‌تر در ناحيه باسن و ران‌ها صورت مي‌گيرد كه به آن چاقي گلابي شكل (Gynoid obesity) مي‌گويند.

 

نحوه ذخيره چربي در بدن

همان‌طور كه مي‌دانيد، هرگاه ميزان كالري دريافتي از غذاها، بيش‌از كالري مصرفي باشد، مواد غذايي اضافي به روش‌هاي مختلف تبديل به انواع گليسيريدها شده و در بافت سلولي ذخيره مي‌گردند. مهم‌ترين سلول‌هايي كه ظرفيت بالايي براي ذخيره چربي دارند، «آديپوسيت» نام دارند كه تا 90 درصد از حجم آنها را چربي تشكيل مي‌دهد. با افزايش كالري مازاد و نياز بدن به ذخيره آنها، تعداد آديپوسيت‌ها افزايش يافته و چربي‌هاي مازاد در آنها انباشت مي‌گردند. اين سلول‌ها بيش‌تر در ناحيه شكم، باسن و ران‌ها تجمع يافته و گسترش كمتري در ساير نواحي بدن دارند.

 

نحوه استفاده بدن از ذخاير چربي

هرگاه بدن نياز به انرژي داشته باشد، با ترشح هورمون ليپاز از كبد، فرمان چربي‌سوزي صادر شده و در صورتي كه اكسيژن كافي براي سوخت‌وساز فراهم باشد، تري‌گليسيريدها هيدروليز شده و به گليسرول و اسيدهاي چرب تجزيه مي‌شوند. به اين ترتيب انرژي آزاد شده از طريق خون به قسمت‌هاي مختلف بدن منتقل شده و در اختيار سلول‌ها قرار مي‌گيرند. بنابراين براي استخراج ذخاير چربي دو عامل مهم بايد وجود داشته باشند:

1)    وجود اكسيژن كافي در خون براي هيدروليز چربي لازم است. به اين معنا كه تنها ورزش‌هاي هوازي قادر به چربي‌سوزي هستند و تمرينات با حجم و شدت زياد كه در سيستم بي‌هوازي انجام مي‌شود، از قند خون استفاده كرده و نقشي در تجزيه چربي‌ها ندارند.

2)    ترشح هورمون ليپاز از كبد كه وابسته به هورمون تيروئيدي بوده, موجب سوخت‌وساز چربي مي‌گردد. نكته مهمي كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه ترشح هورمون انسولين كه در سيستم بي‌هوازي لاكتات براي استفاده از ذخاير قندي گليكوژن ضروري است، اثر مهاري بر هورمون ليپاز داشته و موجب كاهش ترشح ليپاز و در نتيجه كاهش تجزيه چربي‌ها مي‌گردد. بنابراين ورزش‌هايي كه در سيستم بي‌هوازي لاكتات (قندسوز) مي‌باشند، امكان چربي‌سوزي و استفاده از ذخاير چربي را كاهش مي‌دهند. به همين دليل اغلب ورزشكاران که در این سيستم فعاليت می‌کنند، داراي نسبت چربي بالا و چاقی در ناحیه شکم هستند.

 

باتوجه به نحوه سوخت‌وساز چربي‌ها، از آنجا كه اكسيژن و هورمون‌هاي محرك لازم براي چربي‌سوزي در سراسر سيستم گردش خون پراكنده مي‌شوند، هيچ علت فيزيولوژي براي هيدروليز انتخابي چربي از يك موضع خاص وجود نداشته و اثبات نشده است:

1)    در تحقيقي كه در سال 1971 روي بازيكنان برجسته تنيس به عمل آمد، محيط بازو و ضخامت چربي دست برتر (يعني دستي كه راكت را مي‌گيرد) و دست غير برتر را اندازه‌گيري كردند. همان‌طور كه مشخص است، اگر فعاليت عضلات يك ناحيه، منجر به كاهش چربي در آن منطقه گردد، بايد ضخامت چربي دست برتر، كم‌تر از دست ديگر باشد. اما در عمل مشخص شده كه چنين نيست! و ضخامت چربي هر دو دست برابر بودند. بزرگي محيط بازوي دست برتر، ناشي از حجم عضلات آن بود و ارتباطي به بافت چربي نداشت.

2)    در سال 1984 گروهي از محققان اثر 27 روز برنامه تمريني شديد دراز و نشست را روي كاهش بافت چربي شكم و باسن بررسي كردند. شدت تمرين به‌صورت صعودي افزايش مي‌يافت. طوري كه در روز اول 140 بار و در روز بيست‌وهفتم 336 بار تكرار انجام شد. در پايان متوجه شدند كه هيچ تفاوتي از لحاظ نسبت كاهش بافت چربي در ناحيه شكم، زير كتف و باسن وجود ندارد. يعني چربي از همه نقاط بدن به يك نسبت كاسته شده بود. البته در چنين تمريناتي كه ممكن است شما هم تجربه كرده باشيد، در هفته‌هاي اول كاهش زيادي در محيط شكم به‌دست مي‌آيد كه ناشي از افزايش تنش عضلاني است نه كاهش ذخاير چربي.

3)    در تحقيق ديگري نيز بسياري از ابهامات در اين رابطه برطرف گرديد. در اين تحقيق 19 فرد چاق با وزن 150 كيلوگرم در دو مرحله وزن‌شان را كاهش دادند. در مرحله اول 46 كيلوگرم و در مرحله دوم، 28 كيلوگرم از وزن خود كاستند. نتايج بررسي‌ها نشان مي‌داد كه علي‌رغم كاهش وزن، تعداد سلول‌هاي آديپوسيت ثابت مانده و تنها حجم آنها كاهش يافته بود و اين كاهش حجم نيز براي تمام آديپوسيت‌ها به يك نسبت بوده است. اين تحقيق آشكار كرد كه اولا تعداد سلول‌هاي آديپوسيت ذخيره‌كننده چربي كه در طي مراحل چاق شدن، افزايش يافته بودند، در مرحله لاغري و كاهش وزن, كم نشده و ثابت مانده‌اند. ثانياً كاهش انتخابي چربي از يك يا چند موضع خاص امكان‌پذير نبوده و تمامي سلول‌هاي آديپوسيت به يك نسبت كاهش حجم مي‌يابند. به اين ترتيب بايد مراقب بود كه چاق نشويم. زيرا امكان بازگشت به چاقي حتي درصورت اتخاذ رژيم سخت غذايي، زياد است كه علت آن آمادگي بدن براي ذخيره هرچه سريع‌تر چربي‌ها و افزايش اشتها و پرخوري مي‌باشد.

 

بنابراين با استناد به مدارك علمي و تحقيقات معتبر دانشگاهي، مي‌توان به‌طور قاطع گفت كه هيچ مدركي وجود ندارد تا از كاهش چربي در نزديكي عضلات فعال حمايت كند. تحقيقات انجام شده در دو دهه اخير، تبليغات رسانه‌اي عده‌اي افراد سودجو را كه مدعي اختراع دستگاه‌ها و يا ژل‌هايي براي لاغري موضعي هستند ردّ مي‌كند.

 

اداره FTC آمريكا (The Federal Trade Commission) تبليغات كمربندهايي كه با تحريك الكتريكي عضلات، مدعي لاغري بدون نياز به ورزش بودند، را ممنوع كرده است. طبق قانون افراد از ادعاي كاهش وزن و يا افزايش حجم عضلات با اين دستگاه يا روش‌هاي مشابه منع شده‌اند. حتي در سال 2005 يك جراح ارتوپد در كاليفرنياي شمالي، به دليل حمايت تبليغاتي از اين دستگاه به پرداخت 175000 دلار جريمه محكوم شد و فروشگاه‌هاي زيادي نيز به همين ترتيب مجازات شدند.

لازم به ذكر است كه اين مسئله در مورد انواع لباس‌ها، كرم‌ها و ژل‌ها، قرص‌ها و برچسب‌ها نيز صادق است زيرا اغلب آنها عوارض جبران‌ناپذيري داشته و تا به‌حال هيچ ماده‌اي كشف نشده است كه بتواند بدون عوارض و به‌طور هوشمندانه به ناحيه‌اي خاص از بدن برود و چربي‌هاي آنجا را مصرف كند.

باندهاي لاستيكي و كشي، گن‌هاي تنگ، لباس‌هاي حرارتي تنها موجب دفع موضعي آب از بدن شده و هيچ تري‌گليسيريدي را تجزيه نمي‌كنند. بنابراين به دنبال استفاده از آنها، با مصرف كمي مايعات، آب از دست رفته جبران شده و كاهش محيطي انجام شده به سرعت به حال اول بازخواهد گشت.

اگرچه بازار تبليغات چنين وسايل تجاري هماره داغ است، اما زماني داستان غم‌انگيزتر مي‌شود كه مي‌بينيم عده‌اي با عناوين فريبنده‌اي چون متخصص و دكتر، در رسانه‌هاي جمعي اقدام به تبلغ و فروش چنين محصولاتي مي‌كنند.

در نهايت توصيه مي‌كنيم كه با استفاده از دو اصل ساده «رژيم غذايي مناسب» و «تمرينات هوازي» به زيبايي، تناسب اندام و سلامت جسمي و روحي برسيد. در پايان از همه اساتيد بزگوار دعوت مي‌کنم تا با ارائه نظرات خود ما را در اين تحقيق ياري کنند.

 

منابع:

فيزيولوژي ورزش و فعاليت بدني, جک‌اچ ويلمور, دکتر ضياء معيني, نشر مبتکران, 1384

فيزيولوژي پزشکي, گايتون - هال, دکتر حوري سپهري, نشر انديشه رفيع, 1385

ماهنامه دانشمند, شماره 522 فروردين 1386

 

ايمان و پشتكار

روزي هونداي نوجوان به فكر آموختن شنا افتاد. بيشتر بچه‌هاي بزرگ‌تر مدرسه، مي‌توانستند شنا كنند. او از يكي از آنها خواست كه شنا را به او بياموزد. يكي از بچه‌ها گفت: «اين كه كاري ندارد! فقط يك (مداكا) قورت بده، خودبه‌خود شنا را ياد مي‌گيري» مداكا ماهي كوچك، سياه و بدمزه‌اي است و به بچه قورباغه شباهت دارد. هوندا با ساده لوحي به كنار رودخانه رفت و به راهنمايي عجيب‌وغريب او عمل كرد. يك مداكا گرفت و قورت داد و آب فراواني نوشيد تا هضم آن را آسان كند. سپس به خيال اين‌كه ديگر غرق نخواهد شد، در آب پريد؛ چند بار دست‌وپا زد و مقداري آب را بلعيد و سرانجام پذيرفت كه شنا بلد نيست. فكر مي‌كرد كه آن پسرك همه چيز را به او نگفته است. شايد هم بدن ضعيف و لاغر او بود كه اجازه نمي‌داد تا مانند همسالان خود شنا كند. هوندا آزرده خاطر بود، اما تسليم نشد. او نزد پسرك بازگشت تا علت را جويا شود. پسرك گفت: «من فكر مي‌كنم كه مداكاي كوچكي خورده‌اي. اگر يك‌بار ديگر به كنار رودخانه بروي و يك مداكاي بزرگ بگيري و قورت بدهي، حتماً موفق مي‌شوي»

سخن پسرك چنان محكم و مطمئن بود كه هوندا در آن ترديد نكرد. او به كنار رودخانه بازگشت و بار ديگر خود را آزمود، اما اين بار هم تلاش او سودي نبخشيد. هوندا هرگز تسليم اين فكر نشد كه نمي‌تواند مانند هم‌سالان خود شنا كند. شروع به دويدن در كنار رودخانه كرد و هر بار با بلعيدن يك مداكا به درون آب مي‌پريد. جريان پرقدرت و سريع آب او را دستخوش امواج مي‌كرد و تقريباً هر بار نزديك بود غرق شود.

«چند سال بعد از آن، دانستم كه معجزه فقط در نيروي اراده و پشتكار من نهفته است. تصميم گرفته بودم كه اگر به قيمت بلعيدن تمام مداكاهاي رودخانه هم باشد، شنا كردن را بياموزم

ايمان عميق به هر چيزي، نيروهاي عظيم باطني را بيدار مي‌كند تا بر محدوديت‌هاي چيره شوند. اين حكايت بر اهميت ايمان كه اصل اساسي موفقيت است تأكيد مي‌كند.

تجربه‌هاي موفق گذشته

یک ضرب‌المثل قديمي مي‌گويد: «موفقيت از هر چيزي موفق‌تر است» اين گفته بر يك اصل علمي استوار است. به نظر پژوهشگران، عامل عمده و اساسي انگيزش و تحرك در انسان، تصوري است كه از خود دارد. چه حقيقي باشد يا كاذب.

در يك آزمايش، به چند نفر ده معما داده شد تا راه حل آنها را بجويند. اين افراد پس از مدتي تحقيق و تفحص، نقطه نظرهاي خود را ارائه كردند. پژوهشگران براي اين كه بدانند تجربه‌هاي مطلوب يا نامطلوب گذشتة افراد تا چه ميزان در عملكرد آينده آنها مؤثر است، نتايج درست اين آزمايش را اعلام نكردند. به بياني ديگر، كار نيمي از افراد را مطلوب اعلام كردند و گفتند كه به هفت سئوال از ده سئوال پاسخ صحيح داده‌اند و نتيجة آزمايش نيمي ديگر را رضايت‌بخش اعلام نكردند و در حقيقت گفتند كه پاسخ هفت سئوال آنان نادرست است.

بارديگر ده پرسش ديگر در اختيار اين افراد قرار گرفت. ده نفري كه در دور اول كارشان مطلوب اعلام شده بود، اين بار واقعاً كارشان را نسبت به قبل بهتر انجام دادند و كساني كه پاسخ‌هايشان را نامطلوب دانسته بودند، اين بار واقعاً پاسخ‌هايي نامطلوب و بدتر دادند. ظاهراً آنچه ما را به فعاليت و تحرك بيشتر وا مي‌دارد، تجربه موفقيت‌هاي گذشته است كه در ذهن تداعي مي‌شود.

تجربه‌هاي ناموفق گذشته

يكي از علت‌هاي ترس از شكست، كه توان انديشه صحيح را سلب، و تمركز و انسجام تلاش آدمي را پراكنده مي‌كند، تجربه‌هاي ناموفق گذشته است. در چنين شرايطي، فرد تصوير تيره و تاري از شكست و ناكامي را به اشكال مختلف در ذهن خويش تصور مي‌كند. هر مانعي در مسير هدف‌هايش به اين احساس ويرانگر دامن مي‌زند، اعتماد به نفس او را در هم مي‌شكند و سلطان بي‌رقيب وجودش مي‌شود. به بياني ديگر، هر ناكامي چنان ذهنيت شكست را در فرد تقويت مي‌كند كه آن ذهنيت جزيي از سرشت او مي‌شود. او نتيجه مي‌گيرد كه زندگي يعني تحمل ضربه‌هاي سخت پي‌درپي و شكست‌ها و نامرادي‌هاي مداوم. هرگاه كسي را هم رأي و متفق خود نيابد، انگ ناداني و دورويي بر او مي‌زند. ترديدي نيست كه امواج منفي، تأثير فوق‌العاده زيادي بر روند زندگي انسان دارد، و او را به سوي تنگدستي و ناشادماني سوق مي‌دهد. به عكس، گرمي و نشاط از چهرة كساني كه معتقدند اقبال‌شان با نيك‌بختي آميخته، نمايان است. اختيار با شماست؛ با ياري گرفتن از اصول نوشته شده در اين كتاب، در ديدگاه خود تجديد نظر كنيد و به طور شگفت‌انگيزي پيشرفت و موفقيت را كه حق طبيعي و حيات شماست، به دست آوريد.

شگفت‌آور است كه بعضي از افراد، در برابر موفقيت از خود مقاومت زيادي نشان مي‌دهند. در اندرون ناكامان، گويي نيروي سهمگيني هست كه اجازه نمي‌دهد علت شكست خود را بشناسند. آنان به طور مداوم سخنان يأس‌آميزي مي‌گويند و گويي با منفي بافي‌هايي چون: (به هيچ وجه از پس اين كار برنمي‌آيم، من بداقبالم، باخت در پيشاني‌ام نوشته شده)، خود را هيپنوتيزم مي‌كنند. شمار زيادي از مردم بر اين باورند كه بايد در انتظار نشست، و ديد كه دست روزگار چه سرنوشتي را براي‌شان تدارك مي‌بيند. معناي اين اعتقاد اين است كه بايد نشست و ديد كه آيا معجزه‌اي رخ مي‌دهد يا خير؟

حال وقت آن است كه قلمي به دست گيريد با مرور زندگي گذشته خويش، بهانه‌هايي را كه مانع دستيابي شما به موفقيت شده گردآوري كنيد. به هنگام تهيه اين فهرست، بكوشيد كه با خود رك و رو راست باشيد. بگذاريد انديشه‌هاي كهنه و محدودكننده كه در مسير توانگري شما قد علم كرده‌اند، از عمق ذهن‌تان بجوشد و بالا آيد.

هنر رزم‌آوري سون‌تزو

«هنر رزم‌آوري» اثر سون‌تزو بزرگترين اثر نظامي باستاني چين محسوب ميشود که در جهان تاثيرات گستردهاي دارد. تاکتيکهاي جنگي و افکار فلسفي تشريح شده دراين اثر در ابعاد نظامي، سياسي و افتصادي مورد کاربرد عمومي قرار گرفته است. «هنر رزم‌آوري» سون‌تزو در 2500سال پيش به صورت کتاب درآمد. اين کتاب اولين اثر نظامي جهان است و در مقايسه با «تئوري جنگ» به قلم کلاوس ويتز اولين (اثر نظامي اروپائي 2300 سال) پيشتر تهيه شده است. سون‌تزو کارشناس بزرگ فن لشگرکشي و تدابير جنگي سلسلههاي بهار و پائيز چين (770-476 ق.م) موسوم به حکيم نظامي است. زماني سونتزو، براي دوري از آتش جنگ به کشور «وو» فرار کرد. پادشاه کشور «وو» از استعداد سونتزو بسيار قدرداني و وي را ژنرال خود کرد، سپس سونتزو با يک ارتش سيهزار نفري بر ارتش کشور «چو» با 200 هزار سرباز غلبه کرد و کشورهاي مختلف وقت را به لرزه انداخت. سونتزو تجربيات جنگهاي سلسلههاي بهار و پائيز و قبل از آن را جمعبندي کرد و «هنر رزم‌آوري» را نگاشت. وي در اين کتاب سلسله قوانين نظامي و سيستم کامل تئوري نظامي را مطرح کرد.

هنر رزم‌آوري با بيش از 6 هزار هيروگليف به 13 فصل تقسيم ميشود و هر فصل يک نظريه اصلي دارد. براي نمونه، در فصل «فريب« علل برپائي جنگ و روابط جنگ با سياست و اقتصاد عميقاً تشريح شده است. سون‌تزو در اين فصل اظهار داشت: نتيجه جنگ منوط به 5 عامل اساسي يعني سياست، آب و هوا؛ موقعيت جغرافيائي؛ فرماندگان ارتش و قانونيت است؛ عامل سياسي مهمتر از ديگر عوامل است. در فصل «جنگيدن» چگونگي انجام جنگ و در فصل «تدابير حمله» چگونگي حمله به دشمن تشريح شده است. سون‌تزو طرفدار آن بود که تا حد امکان و با بهاي هرچه کمتر، به پيروزيهاي هرچه بزرگتر دست يابد، براي رسيدن به اين هدف وي بر حيلههاي جنگي تاکيد ميکرد، وي خاطر نشان ساخت: بهترين حيله براي کسب پيروزي اقدامات سياسي بوده و شيوه ديپلماتيک بعد از آن است، توسل به زور و حمله به شهر تدابير بد واجتنابناپذير محسوب ميشود.

 در کتاب هنر رزم‌آوري سون‌تزو نظرهاي فلسفي ارزشمندي گنجانده شده است، براي نمونه، وي گفته است: اگرخود و دشمنان را بشناسيد، خوب نبرد ميکنيد و شکست نميخوريد. اين حرف زبانزد عامه چينيها شده است. در اين کتاب نظرهاي ديالکتيکي فراواني پيدا ميشود. سونتزو سلسله تضادهاي مربوط به جنگ از قبيل دشمن و خود، مهمان و ميزبان، کم و زياد؛ قوي و ضعيف؛حمله و دفاع، پيروزي و شکست، سود و ضرر و شرايط تغيير آنها را آشکار و براساس تحقيقات اين تضادها راهبرد و تاکتيکهاي جنگي را عنوان کرده است. نظرهاي ديالکتيکي اين کتاب در تاريخ توسعه فلسفه چين جايگاه مهمي دارد. تدابير جنگي که در هنر رزم‌آوري سونتزو توصيف شده، مورد کاربرد عمومي فرمانداران نظامي چيني و خارجي زمانهاي مختلف قرار گرفته و در قلمرو تئوري نظامي جهاني تاثيرات گستردهاي برجاي گذاشته است.

اين کتاب به 29 زبان از جمله انگليسي، روسي، آلماني و ژاپني ترجمه شده و در سراسر جهان چند هزار نسخه آن چاپ گرديده است. دانشکدههاي نظامي برخي ازکشورها اين کتاب را تدريس ميکنند. گفته ميشود که در دوران جنگ خليج فارس در سال 1991، ژنرال‌هاي آمريكايي براساس قوانين كتاب هنر رزم‌آوري جنگ را هدايت نموده و از انديشه‌هاي نظامي سونتزو استفاده مي‌کردند. هنر رزم‌آوري سونتزو در ابعاد اجتماعي و تجاري و ورزشي نيز مورد کاربرد عمومي قرار گرفته است. بسياري از مديران، تاجران و مربيان در شركت‌ها، امور بازاري و رويدادهاي ورزشي از انديشه‌هاي سونتزو استفاده کردهاند.